Passie en... engelengeduld
Veroniek
Collewaert deed onderzoek naar Vlaamse, Waalse en Californische
ondernemers en hun business angels. Net als het Californische Silicon
Valley, het mekka van het Amerikaanse risicokapitaal, heeft Vlaanderen
zogenaamde business angels: particuliere ondernemers die een sterke
ondernemingsgeest hebben en starters met raad en geld willen bijstaan. Maar zijn
ze geen flauw afkooksel van hun gevleugelde Californische collega’s? “Absoluut
niet, ze zijn even dynamisch”, onderstrepen doctoranda Veroniek Collewaert en
professor Sophie Manigart.
De treffende gelijkenis tussen Vlaamse en Californische business angels is maar een van de vele opmerkelijke conclusies uit het doctorale proefschrift van Veroniek Collewaert. Haar onderzoekswerk liep van oktober 2005 tot mei 2009 en spitste zich toe op de problemen tussen business angels en ondernemers voor en na de investering.
Veroniek Collewaert studeerde in het kader van haar onderzoek een jaar aan de Californische Stanford University. Zij kon er van dichtbij de wereld van de Californische business angels met zijn vele business angels funds en business angels clubs bestuderen. “Business angels zijn voor het eerst sterk in beeld gekomen in Silicon Valley, niet alleen het mekka van de technologische ontwikkeling in de jaren ’80 en ’90, maar ook het mekka van het risicokapitaal”, zegt Sophie Manigart, die eind jaren ‘90 mee aan de wieg stond van Vlerick Business Angels Network (Vlerick BAN), nu een onderdeel van BAN Vlaanderen.
Duo’s
Veroniek Collewaert stelde voor haar onderzoek twee onderzoeksstalen samen: een eerste met duo’s van Belgische ondernemers en hun respectieve business angel(s), een tweede met Californische duo’s.
Hoewel de Vlaamse business angels niet moesten onderdoen voor hun Californische collega’s, stelde Veroniek Collewaert, naast diverse gelijkenissen, enkele opmerkelijke verschillen vast. “Business angels zijn vaak actief in de sector die zij goed kennen. Dat is zeker het geval in Vlaanderen. Veel Vlaamse business angels opereren in traditionele sectoren, terwijl de Californische business angels door de hoge concentratie van hightechbedrijven in Silicon Valley heel sterk betrokken zijn bij hightechbedrijven. De Californische business angels investeren ook iets grotere bedragen, beschikken over meer business angels clubs en business angels funds en doen meer aan gestructureerde syndicaatvorming binnen geavanceerde netwerken die het, in tegenstelling tot Vlaanderen, zonder subsidie moeten zien te rooien.”
Toch bleek ook ruim de helft van de Vlaamse business angels betrokken te zijn bij hightechbedrijven of bij de technologische ontwikkeling van bedrijven uit traditionele sectoren. “Zij willen investeren in nieuwe, innovatieve ideeën, nieuwe producten, nieuwe processen. Vandaar dat hun sectorkennis erg relevant is. Het aspect innovatie heb ik daarom vanuit twee invalshoeken bekeken: innovatie in de vorm van nieuwe technologie, en innovatie als de manier waarop een onderneming zich aanpast aan nieuwe marktomstandigheden”, legt Veroniek Collewaert uit.
Mannenbusiness
“Het is opvallend dat Californische business angels, in tegenstelling tot hun Vlaamse collega’s, weinig moeite doen om in de raad van bestuur van ‘hun’ onderneming te zitten, al blijven ze wel voldoende actief betrokken bij de onderneming”, stipt Veroniek Collewaert aan. Business angels zijn hoofdzakelijk mannen. In de twee onderzoeksstalen die Veroniek Collewaert bestudeerde, was het aantal vrouwen op de vingers van één hand te tellen. Zowel in het Belgische als Californische staal van ondernemers waren er telkens twee vrouwen. Bij de business angels was de spoeling zelfs nog dunner: slechts een enkele vrouw in beide stalen.
De haast exclusieve mannelijke aangelegenheid kan volgens Veroniek Collewaert een invloed hebben op het ontstaan van conflicten tussen ondernemer en business angels, alsook op de aard van het conflict. Een belangrijk deel van het doctoraal onderzoek spitst zich toe op problemen na de investering. “Ik heb zowel met ondernemers als business angels gepraat en kwam zowel in contact met duo’s die heel goed overeenkwamen als duo’s die er een stroevere relatie op nahielden”, legt Veroniek Collewaert uit. “Die gesprekken zetten mij er toe aan de focus van mijn onderzoek te leggen op de post-investeringsproblemen. Pre-investeringsproblemen zijn er ook, maar die zijn van een andere aard. Business angels hebben in die fase vooral problemen om geschikte investeringsopportuniteiten te vinden. Netwerken van business angels helpen daarbij: zij krijgen immers subsidies om hun rol van dealmaker te vervullen en vraag en aanbod met elkaar te matchen.” De vraag is of die gesubsidieerde netwerken wel renderen en – vooral – of ze minder goede ondernemers aantrekken. “Dat is niet het geval”, weerlegt Veroniek Collewaert. “Gefinancierde ondernemers die langs die weg een business angel aantrekken, bewijzen wel degelijk hun nut.”
Conflicten
Om een goed inzicht te krijgen in de conflicten tussen business angels en ondernemers verdiepte Veroniek Collewaert zich ook een tijdlang in de ‘conflictliteratuur’. Verschillende meningen met elkaar confronteren kan immers verrijkend zijn en, afhankelijk van de aard van het conflict, een positief of negatief effect hebben. Debatten over strategische beslissingen hebben meestal een positieve impact, karakterconflicten zijn het moeilijkst in positieve zin te keren.
Het komt er volgens Veroniek Collewaert op aan conflicten in positieve zin te
keren. “Je kan pas conflicten op een positieve manier oplossen door een
constructieve omgeving te creëren waarin iedereen elkaar vertrouwt. Die omgeving
moet ook ‘veilig’ zijn: de ondernemer moet zich psychologisch veilig voelen en
geen schrik hebben om zijn mening te uiten. Schrik om tegenwind te krijgen
beperkt de openheid van veel ondernemers in de relatie met hun business
angel.”
Volgens Sophie Manigart heeft die schrik een negatief effect op de
innovativiteit van de onderneming. Indien een conflict uitbreekt zonder veilige
omgeving stelt dat het partnership tussen ondernemer en business angel
in vraag en zou dat tot de exit van een van de beide partijen kunnen leiden,
zowel in Vlaanderen als in Silicon Valley.
Bemoeien
Veroniek Collewaert selecteerde voor haar onderzoek teams die in het midden van hun relatie verkeerden. “Dat is het moment waarop ze volop waarde creëren, want in het begin van hun relatie zijn het nog de wittebroodsweken en op het einde van de relatie zijn beide partijen vooral bezig met de exit.”
De metingen bij de geselecteerde teams van ondernemers en business angels leverde veel verschillende soorten conflicten op, onder meer over de groeistrategie, de verloning van de ondernemer, de strategische keuzes, de productontwikkeling, het al dan niet outsourcen van bepaalde taken, de snelheid van de groei en het personeel. “Het was boeiend om vast te stellen hoe sterk de business angel zich mocht of kon bemoeien met het werk van de ondernemer”, legt Veroniek Collewaert uit. “In sommige gevallen wilde de business angel zelf nog te veel ondernemer zijn in plaats van financier en raadgever. De ondernemer kan die bemoeienis accepteren of niet. Daar ligt een bron van conflict. Een andere bron van conflict is de geslotenheid van de ondernemer. Als hij ‘zijn’ uitvinding niet wil delen met de business angel en enkel uit is op de kapitaalinbreng, dreigen er problemen.”
Veroniek Collewaert geeft toe dat het geen sinecure was om de ondernemers en business angels – zeker zij die een conflict achter de rug hadden - te overtuigen mee te doen aan het onderzoek. Het was nodig om in dat geval beide kanten van het verhaal te horen.
Geduld en passie
“Ik stelde vast dat business angels veel meer geduld hebben dan een venture capitalist”, onderstreept Veroniek Collewaert. “Venture capitalists liquideren veel sneller hun investering als ze niet het gewenste resultaat oplevert. Er zijn ook meer faillissementen bij jonge bedrijven die door een venture capitalist worden gefinancierd dan door een business angel.”
Dat toont aan hoe belangrijk business angels zijn in de ‘seed money’-fase van een startend bedrijf, beklemtoont Sophie Manigart. “Zij willen risico’s nemen. Ze zijn niet naïever dan venture capitalists maar wel veel gepassioneerder bezig met ondernemen. Ze gaan sneller mee in het verhaal van de ondernemer. Vergeet niet dat ze gemiddeld evenveel rendement halen als een venture capitalist.”
Sophie Manigart betreurt dat business angels vaak moeilijk een exit vinden voor hun investering in een startend bedrijf. “Een business angel zou zijn aandelen met een mooie meerwaarde moeten kunnen verkopen aan een venture capitalist, die echter liever rechtstreeks in de onderneming wil investeren. Business angels worden niet echt beloond voor hun werk tijdens de ‘seed money’-fase.”
|
Vlaamse business angel geen flauw afkooksel van Californische collega’s De business angels in Vlaanderen en Californië vertonen merkwaardig veel gelijkenissen maar toch blijken er ook nog enkele verschillen te bestaan. De gelijkenissen
De verschillen
|
Meer informatie:
Veroniek Collewaert
Tel: + 32 9 264 79 60
veroniek.collewaert@ugent.be
Sophie Manigart
Tel: + 32 9 210 97 87
sophie.manigart@vlerick.be