De globalisering van de economie maakt dat kmo’s meer concurrentie krijgen op hun thuismarkt. Tegelijkertijd opent de globalisering nieuwe perspectieven. Vlaamse bedrijven benutten die kansen te weinig. Nochtans verhogen import en export de overlevingskansen van bedrijven. kmo’s moeten strategisch nadenken hoe ze in een globale economie kunnen (blijven) meespelen. Dat zeggen prof. dr. Leo Sleuwaegen en drs. Jonas Onkelinx van het Flanders DC kenniscentrum aan de Vlerick Leuven Gent Management School. Ook het bestaande kmo-steunbeleid moet worden aangepast aan nieuwe marktomstandigheden.

Schokkende cijfers

• In Vlaanderen - kmo-land blijven 3 op 4 kmo’s onder de kerktoren. 74% exporteert niet.
• 1% van alle ondernemingen is verantwoordelijke voor bijna de helft van onze export. De export gaat ook niet veel verder dan de buurlanden. Onze verre export daalt zelfs.
• Maar liefst 85% van de export wordt gerealiseerd door maar 10% van de bedrijven.
• 1 op 6 potentiële exportbedrijven exporteren niet omdat ze denken dat hun product internationaal niet kan concurreren (Vlaamse valse bescheidenheid?).
• Meer dan 40% van de kmo’s heeft zelfs nooit internationalisering overwogen.
• In de pers en op ondernemersfora vaak aangehaalde belemmeringen voor internationalisering zijn: moeilijke regels en wetten, toegang tot kapitaal, cultuurverschillen, gebrek aan informatieverstrekking en steun en advies. In de praktijk blijken die maar voor ongeveer 10% van de kmo’s ook echt belemmeringen te zijn.

Pascal Cools, algemeen directeur Flanders DC, reageert: “Een kleine nuance: we scoren daarmee iets beter dan het Europees gemiddelde. Maar van een open economie als de Belgische zou je veel meer verwachten. We benutten ons potentieel nauwelijks.”

Meer concurrentie op de markt

Handelsbarrières en protectionistische maatregelen nemen af. Ook recente ict-ontwikkelingen maken het makkelijker internationaal te gaan. Zo krijgen meer kmo’s toegang tot buitenlandse markten, maar anderzijds krijgen neemt ook de concurrentie op de thuismarkt toe door import en toetreding van buitenlandse bedrijven. Als gevolg daarvan merken we dat aantal bestaande bedrijven worden weggeconcurreerd en dat de instapdrempel voor nieuwe bedrijven hoger wordt.

Effect van de economische globalisering op thuismarkten:

Korte termijn: lagere toetreding van nieuwe bedrijven, hogere uittreding (efficiëntiedruk) en dus minder ondernemerschap.

Langere termijn: nieuwe toeleveringsopportuniteiten en technologische spill-over effecten van multinationals op lokale bedrijven. Dus opportuniteiten voor ondernemers.

Wat betreft het dalende ondernemerschap, het mindere aantal starters, is er nog geen man overboord indien snel actie wordt ondernomen. Meer concurrentie op de markt vraag om kwaliteitsvollere start-ups. Die groeien sneller dan gemiddeld, worden ook groter en creëren meer jobs. Het verhoogde risico voor starters vraagt om een positief beleid dat de risiconemers ondersteunt.

Vaak protectionistische reactie van kmo’s is verkeerd

Verhoogde concurrentie drukt winstmarges en knaagt aan de kwaliteit van schaarse inputfactoren van een bedrijf (goed personeel, kapitaal, materialen…). Als reactie zien we vaak dat bedrijven zich conservatief en protectionistisch opstellen. Net die reactie brengt hun voortbestaan in gevaar. Om hun overlevingskansen te verhogen zouden ze meer naar buiten moeten kijken en hun product aanpassen aan internationale noden en markten.

Tips voor kmo’s: slimmer concurreren

In plaats van al de gevaren te benadrukken, zijn K.M.O.’s meer gebaat door het aanstippen van de vele voordelen van de globalisering en hoe ze daar slim kunnen op inspelen. Vooral in de kennis- en dienstensectoren laat men nog vele kansen onbenut.

• Door proactief op te treden als netwerkspeler kan je als klein bedrijf aansluiten op de globale aanbodketen. Je kan via een goed uitgevoerde lokale opdracht voor een multinationaal bedrijf hun internationale leverancier worden. Kijk ook kritisch naar waar (regio) je je inputs (grondstoffen, kapitaal, personeel…) kan halen.
• Focus op globale nichemarkten. Veel multinationals worden door aandeelhouders gedwongen om zich te concentreren op hun kernactiviteiten. Ze stoten kleinere nevenactiviteiten af om voldoende winst te halen door schaalvoordelen. kmo’s hebben in dat opzicht dus een kleinschaligheidsvoordeel. Ze kunnen zich flexibeler opstellen dan grote bedrijven en zich specialiseren in niches.
• Ontwikkel strategische vaardigheden. Een uitgekiende strategie helpt om goed en snel te kunnen inspelen op nieuwe concurrenten en nieuwe evoluties.

Adviezen voor het kmo-beleid

Het huidige kmo-beleid richt zich bijna uitsluitend op het wegwerken van handicaps van kmo’s t.o.v. grote bedrijven. Een beleid gericht op het compenseren van zwaktes is niet aangepast aan de globale markten van vandaag. Eerder zou het beleid bedrijven moeten voorbereiden op globale concurrentie en marktopportuniteiten. Daar moet je met het sterkste product of dienst komen. De Vlaamse economie zou dus meer baat hebben indien:

• Men een instrumentarium zou uitwerken dat de ‘durvers’, de risiconemers ondersteunt.
• Men meer samenwerking zou creëren tussen publieke initiatieven rond ondernemerschap, innovatie en internationalisering (VLAO, FIT en IWT bvb.).
• Men meer zou kunnen aansluiten op globale kennisnetwerken door een belangrijke netwerkspeler te worden in bepaalde niches.
• Men risico’s kan verminderen door kwaliteitsvolle informatie te geven aan bedrijven; en financiële risico’s kan spreiden, bvb. met publiek-private samenwerking en uitgebreide garantieregelingen die investeringen in internationalisering van bedrijven ondersteunen.
• Men de kmo-steun meer marktconform zou organiseren. Geen subsidies, maar administratieve vereenvoudiging, vormingspakketten en kwaliteitsvolle infoverstrekking en begeleiding.

Pascal Cools, algemeen directeur Flanders DC, besluit: “Import en export verhogen de overlevingskansen van bedrijven. Internationale bedrijven zijn productiever, groeien sneller en stellen meer mensen te werk. Hun producten zijn van betere kwaliteit en ze kunnen beter inspelen op veranderende omstandigheden.” “Internationaliseren lijkt misschien een moeilijk beklimbare berg wanneer je ervoor staat. We zien echter dat wie eraan begint op korte tijd betere prestaties neerzet, die bovendien lang renderen.”, zegt Cools.